Het portret van Jan Gerrit Heistek en Sientje Visser

 

Waarom Heistek en geen Heijstek

Zoals zo vaak is het gissen waarom de schrijfwijze van een familienaam zich wijzigt. Het “portret” dat hier wordt beschreven gaat over Jan Gerrit Heistek en zijn echtgenote Sientje Visser, maar begint in dit bijzondere geval bij Jan zijn grootvader Lodewijk Heijstek uit Almkerk.

 

 

Heistek geen Heijstek

Op de zesde december van het jaar 1828 werd het huwelijk gesloten tussen Jan Heijstek (*1799) en Cornelia Verschoor (*1801). In de maand maart van het jaar voorafgaande aan hun huwelijk was Cornelia bevallen van een kind dat zij de naam Lodewijk Verschoor had gegeven. Naar later zou blijken was de voornoemde Jan Heijstek de vader van dit kind. Dit is bevestigd met een aantekening die op de dag van hun huwelijk in de kantlijn van de geboorteakte van deze Lodewijk is bijgeschreven.

 

Transcriptie: Gewettigd op 6 december 1828.Volgens de akte is hij een natuurlijk kind, geboren voor het huwelijk van zijn ouders. De gezegden echtgenoten ons verklaard hebben dat er een door hen buiten echt getaeld kind bestaat, dat dit kind bij deszelfs geboorte niet is erkend en dat het aan den beambten van den civielen staat dezer gemeente is aangegeven onder de voornaam en naam Lodewijk Verschoor, dat zij het voor hun kind verlangen te erkennen na datmaal het niet in bloedschanden noch in overspel getaeld is, en dat het ten dringende ons aanbieden, waarop wij beambten van den Burgerlijken Staat na dit kind na nauwkeurig beschouwen te hebben, dat wij verklaren te zijn van het mannelijke geslacht, hebben verklaard dat Lodewijk Verschoor natuurlijk kind van Jan Heijstek en van Cornelia Verschoor is gewettigd en dat van de tegenswoordige wettiging melding zal worden gemaakt op de kante zijner akte van geboorte.

 

 

Eenmaal volwassen zou Lodewijk driemaal trouwen. In 1850 met Trijntje Kramer, in 1859 met Cornelia van der Werken en in 1871 met Ariaantje Rogge. Met Trijntje krijgt hij twee kinderen en bij Cornelia verwekt hij vijf nakomelingen. Het huwelijk met Ariaantje blijft kinderloos.

 

Op 26 december 1850 verklaart Lodewijk bij de Ambtenaar van de Burgerlijke Stand in Almkerk dat twee dagen daarvoor ‘s middags om drie uur in zijn woning zijn vrouw Trijntje is bevallen van een kind van het mannelijk geslacht dat zij de voornaam Jan wensen te geven. De dienstdoende ambtenaar noteert in het geboorteregister de familienaam als Heistek. Opmerkelijk is dat de jonge vader Lodewijk zijn naam schrijft als L. Heistek! Hiermee is onomstotelijk vastgelegd dat Jan een Heistek is en geen Heijstek.

 

 

Gezin Jan Heistek – Bartje Bogaard

Op een enige dag ontmoet Jan Heistek de in Hei en Boeicop geboren Bartje Bogaard en treedt met haar in 1873 in Werkendam in het huwelijk waar zij ook gaan wonen. In dit gezin zouden tien kinderen ter wereld komen. De eerste twee kinderen werden in Werkendam geboren. Dan vertrekt het gezin naar Noord Holland en woont aanvankelijk in Velsen en later in Zaandam. Vader Jan zou sleepbootkapitein worden.

 

Jan Gerrit Heistek is het zevende kind in het gezin Heistek – Bogaard en werd op maandag 3 oktober 1887 in Zaandam geboren. Hij overleed, 80 jaar oud, op dinsdag 21 november 1967 in Wormerveer. Tijdens zijn werkzame leven verdiende hij de kost als visser en als machinist.

Op de leeftijd van 21 jaar trouwt Jan Gerrit. Het is op donderdag 26 november 1908 in Zaandam al hij huwt met de jongedochter Sientje Visser. Zij komt van Krommenie en is een kind van Hendrik Visser en Jannetje de Wit. Sientje heeft de leeftijd van 79 jaar als zij in 1966 voor het laatst in Wormerveer haar ogen sluit.

In de zogenoemde huwelijksbijlagen blijkt dat Jan Gerrit in 1907 is uitgeloot voor een plicht bij de Nationale Militie en dat hun huwelijk op 15 en 22 november 1908 is afgekondigd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kinderen van Jan Gerrit en Sientje:

NN Heistek, op 19 maart 1909 bevalt Sientje van een dochter dat niet levend ter wereld komt

NN Heistek, op 8 februari 1910 is Sienje bevallen van een doodgeboren zoon

Johanna Heistek, geboren omstreeks 15 juni 1911 in Zaandam. Zij overleed 2 maanden oud op dinsdag 15 augustus 1911 te Zaandam.

Bartje Heistek, geboren op zaterdag 20 juli 1912 in Zaandam en is overleden 20 augustus 1998 in Hoorn.
Henk Heistek, geboren op zaterdag 13 juni 1914 in Krommenie en is overleden op woensdag 29 april 1987 in Zaandam,

Bertus Heistek, geboren op maandag 20 september 1915 in Krommenie.
Jan Heistek, geboren op zondag 13 mei 1917 in Wormerveer en is overleden op zaterdag 29 december 1979 in Wormerveer, 62 jaar oud.

 

 

Waar gebeurd

 

Jan Gerrit was verbonden met boten en het water. Hij heeft er op gevaren als visser en ze als machinist gerepareerd. Vooral in het repareren van alle soorten machines was hij een zeer kundig en bedreven man.

 

 

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog bracht de overheid een waarschuwing uit en keerden visserijschepen spoorslag terug naar de havens. Een paar maanden later voer het grootste deel van de vloot weer uit. De prijzen waren door de buitenlandse vraag zo gestegen dat de reders genoeg vissers konden vinden toch uit te varen. Sommige werkgevers gingen zelfs over tot oorlogspremies om meer vissers tot uitvaart te stimuleren.

 

Gevaarlijk was het in die tijd wel op zee. De Noordzee was bezaaid met zeemijnen. Menig vissersbootje kwam daar mee in aanraking. Het raakte dan door de ontploffing dusdanig beschadigd dat het ter plekke zonk. Soms lukte het ondanks de beschadiging naar een nabije haven te varen. In het geval een boot kwam te zinken betaalde de verzekeringsmaatschappij een aanzienlijke vergoeding aan de eigenaar van het schip.

 

Het “creatief” omgaan met de waarheid is van alle tijd. Jan Gerrit werkte in die tijd als machinist bij een rederij waarvan de vloot uit een aantal oude schepen bestond. De eigenaresse van de rederij kwam op het idee dat haar vloot nodig aan vervanging toe was en gaf opdracht aan zowel de kapitein als aan de machinist (Jan Gerrit) om zich op slinkse wijze van de boot te ontdoen.

 

Het waren voor arbeiders moeilijke tijden. Als je niet uitvoerde wat de werkgever van je verlangde werd je simpelweg door een ander persoon vervangen en stond je op straat. Met andere woorden: een keuze was er niet voor de mannen. Als je het niet wilde doen, dan was er altijd wel een ander die daar wel bereid toe was. Thuis op de kade moesten de monden gevuld worden van zijn vrouw Sientje en zijn vier kinderen. Jan Gerrit voelde dat hij geen keuze had. Dus vooruit het water op.

 

Op de Noordzee aangekomen was het een koud kunstje de boot te laten zinken. Gelukkig waren ze zo handig om een reddingsboot mee te nemen. Zo bereikte de bemanning veilig de kust. De eigenaresse van de boot gaf aan de verzekering op dat de boot op een mijn was gelopen en ontving zo een fikse som geld. De beide mannen kregen ook hun deel van het verzekeringsgeld en de zaak leek beklonken.

 

Hoe het gebeurde zal altijd wel een vraag blijven, maar de zaak was toch niet zo beklonken als men dacht. Iemand had zijn mond voorbij gepraat of misschien viel het op dat de beide mannen zo'n grote hoeveelheid geld hadden. Niet alleen in de boot zat nu een lek, maar ook in het complot. Justitie kwam er aan te pas en dat de zaak slecht afliep voor de hoofdpersonen laat zich raden.