Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

1099905
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
153
468
2284
639921
16145
14026
1099905

Your IP: 35.172.223.30
2021-07-30 03:54

Jan Heistek, sleepbootkapitein

 

Deze publicatie is een bewerking van eerder door Piet Heistek geschreven verhalen. Deze waren opgenomen in het door hem in 1987 uitgegeven boek over de Zaanse tak, in ons vroegere familieblad BIJ UITSTEK (april 2007) en op dit weblog (12 november 2016). Tevens ontving ik van Piet nadien nog aanvullende informatie.

 

 

 

 

 

Jan’s vader Lodewijk beleefde zware tijden

Lodewijk Heijstek werd op 2 maart 1827 geboren in Emmikhoven als zoon van Jan Heijstek en Cornelia Verschoor. Hij trouwde op 18 mei 1850 in Almkerk met de daar op 1 oktober 1819 geboren Trijntje Kramer. Ruim zeven maanden na dit huwelijk, op 24 december, kwam een eerste kind ter wereld: zoon Jan.

 

 

In dat jaar 1850 vond ook iets merkwaardigs plaats bij de schrijfwijze van de achternaam, die tot dan geschreven werd als Heijstek. Op 23 april moest Lodewijk deelnemen aan de loting voor de Nationale Militie en werd zijn naam met eij geschreven. Maar hij tekende met L. Heistek. Op 26 december gaf hij de geboorte van zoon Jan aan, de ambtenaar schreef Lodewijks achternaam als Heistek en ook hier tekende Lodewijk met deze naam. Zoals Piet hierover in zijn boek schreef: “Hiermee was ons lot bezegeld en daarom zullen wij onze achternaam altijd op deze wijze schrijven”. Hoewel in de loop der jaren ook andere takken hun naam zagen veranderen, duidde Piet met deze opmerking alleen nog de Zaanse tak.

 

Het zou vier jaar duren voor er een tweede kind kwam, Willem op 31 maart 1854. Nog geen twee maanden later, op 13 mei 1854, kwam Lodewijks vrouw Trijntje te overlijden. Ook Willem was geen lang leven beschoren, hij overleed op 26 januari 1855 nog maar negen maanden oud. De dan 27-jarige Lodewijk bleef dus achter met de driejarige Jan. Ongetwijfeld met hulp van zijn familie brachten zij vijf jaar met zijn tweeën door. Op 28 mei 1859 trouwde Lodewijk opnieuw, nu met de op 8 oktober in De Werken geboren Cornelia van de Werken. Het gezin verhuisde naar Werkendam waar tussen mei 1860 en januari 1866 vijf kinderen werden geboren, vier jongens en een meisje. Op 30 maart 1870 sloeg het noodlot voor Lodewijk nogmaals ongenadig toe toen zijn tweede vrouw Cornelia overleed. Op 31 maart 1871 trad hij voor de derde keer in het huwelijk, nu met de op 21 augustus 1826 in Almkerk geboren Ariaantje Rogge.

 

Jan Heistek ging bij de Marine

Ook voor Jan gold dat door middel van loting zou worden bepaald of hij al dan niet in militaire dienst moest. De loting vond plaats in Werkendam en hij kreeg lotnummer 7 toebedeeld. Het vermoeden bestaat dat Jan niet op de loting verscheen en om die reden in dienst moest. In zijn gegevens werd vermeld: “tot de dienst aangewezen bij niet verschijning”. Men kon aangeven of men al dan niet wilde dienen bij de zee-militie, in feite de Marine. Jan meldde zich hiervoor aan en werd ingedeeld als zee-milicien. Op 11 mei 1870 ging hij in werkelijke dienst. In soortgelijke verhalen gaven wij wel eens de vermelde uiterlijke kenmerken van de persoon in kwestie, bij Jan vielen twee dingen op, hij was slechts 1,606 meter lang en had een pokdalig uiterlijk.

 

Op het moment dat vader Lodewijk voor de derde keer trouwde woonde zoon Jan dus al niet meer thuis. Hij had in de tussentijd verkering gekregen en op 12 juli 1873 kreeg hij van de Minister van Marine toestemming tot het aangaan van een huwelijk. Ja, ja, zo ging dat in die tijd. Op 8 november 1873 trouwde hij in Werkendam met de op 2 september 1849 in Hei en Boeicop geboren Bartje Bogaard.

 

Naar Noord-Holland

Het is niet met zekerheid vastgesteld, maar het verhaal deed de ronde dat Jan tezamen met zijn halfbroer Barend naar Noord-Holland was getrokken om mee te werken aan de aanleg van het Noordzeekanaal. De twee oudste kinderen van Jan en Bartje werden op 11 februari 1875 en 5 maart 1876 in Werkendam geboren, terwijl het Noordzeekanaal tussen 1865 en 1876 werd gegraven. Zouden ze al meegeholpen hebben dan moet dat dus wel in de allerlaatste fase zijn geweest. Wel is Jan met zijn gezin in Noord-Holland blijven wonen. Het derde en vierde kind werden geboren in Velsen, daarna nog vier in Zaandam. Ook halfbroer Barend vestigde zich in deze omgeving, hij trouwde in 1885 in Koog aan de Zaan.

 

Sleepboten

Tijdens zijn speurwerk naar bijzonderheden over Jan hoorde Piet regelmatig over sleepboten die Jan in bezit had gehad. Via voormalig sluiswachter Lodder, die als hobby alles over sleepboten verzamelde, kreeg Piet aardig wat informatie. Zo zou Jan eigenaar zijn geweest van drie sleepboten.

  • In 1899 kocht hij van de ’s-Gravenhage Stoombootdienst een dertien meter lange sleepboot met bouwjaar 1897 met de naam CARBULO. De boot werd in 1902 verkocht als de MAXIMILIAAN.
  • In 1902 werd op een scheepswerf in Zaandam een nieuwe sleepboot gebouwd voor een bedrag van 30.000 gulden. Lengte was 16 meter en de boot kreeg de naam PRINS HENDRIK. In 1909 werd de boot naar Duitsland verkocht.
  • In 1907 werd een tweedehands sleepboot gekocht, zodat Jan er in die periode twee in bezit had. Ook deze boot kreeg de naam PRINS HENDRIK. In 1910 werd de boot verkocht aan zijn twee knechten.

 

Stoomsleepboot PRINS HENDRIK

met eigenaar Jan Heistek en zijn personeel

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een luguber voorval

Het verhaal speelde zich af in de periode dat er kermis was in Zaandam. Het was zondagavond en de regen kwam met bakken uit de hemel. Tijdens de kermis werd er nogal stevig gedronken en die avond liep een onbekende dronken figuur langs de stoomsleepboot van Jan. De onbekende wilde graag schuilen en daar vond hij de stoomboot een bijzonder geschikte plaats voor. Hij klom op de boot waar zich aan de voorkant een luik bevond. Hij tilde het op, perste zich door het mangat en kwam onder het dek terecht. De dronkaard zocht een warm plekje tegen de warme ketel en viel al spoedig in slaap. Nog geen uur later kwam een personeelslid de ketel flink opporren, want ‘s-morgens vroeg moest de boot uitvaren. De volgende ochtend op weg naar Amsterdam, waar zich een tolhuis bevond waar binnenvaartschippers en sleepbootkapiteins elkaar ontmoetten. Jan ging naar het tolhuis om een sleep te krijgen. Eén van de personeelsleden had als opdracht gekregen het dek te schrobben. Tijdens het schrobben merkte hij op dat het vreselijk stonk aan boord. Dus ging hij op onderzoek uit en al spoedig ging het luik omhoog. Beneden onder het dek was de dronken persoon met zijn natte jas tegen de ketel gaan zitten en door de hoge temperaturen was dit enorm gaan broeien. De onbekende is door deze temperaturen en gebrek aan zuurstof om het leven gekomen. Jan werd uit het tolhuis gehaald, politie erbij en vervolgens werd opdracht gegeven om zo vlug mogelijk naar Zaandam te varen. Bij de scheepswerf werd een gat aan de zijkant van de boot gemaakt en zo kon de overledene geborgen worden.

 

Aanvaring

Jan haalde in oktober 1909 de krant, helaas vanwege een minder prettig voorval. Met zijn sleepboot Prins Hendrik kwam hij in aanvaring met de salonboot Prins van Oranje. De impact bleek uit onderstaand krantenbericht:

 

“Op de Voorzaan te Zaandam had hedenmorgen half twaalf een aanvaring plaats tusschen de salonboot Prins van Oranje der maatschappij Alkmaar-Packet, komende van Amsterdam en de sleepboot Prins Hendrik, kapitein J. Heistek te Zaandam, die een tjalk sleepte. De sleepboot kreeg aan stuurboordzij een groot lek want de schok was geweldig, zij kon slechts met veel moeite naar den wal gestuurd worden waardoor verder zinken voorkomen werd, De salonboot bekwam oogenschijnlijk weinig schade. Die der sleepboot is nog niet met zekerheid te bepalen. De kapitein der sleepboot kreeg een ernstige hoofdwonde. Vermoedelijk is de oorzaak der aanvaring het verkeerd begrijpen van signalen.”

 

 

 

 

Kapitein Jan Heistek in betere tijden

aan boord van zijn sleepboot

 

  

 

Faillissement

De klap van de aanvaring is Jan niet meer te boven gekomen, het vermoeden bestaat dat de sleepboot niet verzekerd was. Op 27 april 1910 werd het faillissement uitgesproken voor “J. HEISTEK, sleepbootkapitein en exploitant van eene sleepboot te Zaandam”.

 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen