Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

1099896
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
144
468
2275
639921
16136
14026
1099896

Your IP: 35.172.223.30
2021-07-30 03:47

Notaris Heijstek en het geheim van notaris Wagner

 

In het Stadsarchief Amsterdam wordt een onvoorstelbaar groot aantal documenten bewaard die voor genealogen een dankbare bron van informatie vormen. Veel van deze documenten zijn reeds geïndexeerd of daar wordt hard aan gewerkt. Jaar in jaar uit worden duizenden nieuwe scans via het internet toegankelijk gemaakt en krijgen we meer inzicht in het leven van onze voorouders. Enige tijd geleden werden we gewezen op een attestatie (schriftelijke verklaring die door een notaris is vastgelegd) waarin de naam van notaris Wagner, de zakelijke partner van notaris Antonie Lodewijk Heijstek) prominent werd genoemd.

Amsterdam

 

Wagner

De in Gensingen (ten zuiden van Bingen am Rhein) geboren Johann Christoph Wagner verhuisde naar Amsterdam. Hij trouwde daar in 1781 met Anna Sibilia Rengelberg en in datzelfde jaar werd hij vader van dochter Anna Catharina die later zou trouwen met notaris Antonie Lodewijk Heijstek, de man waaraan wij ons familiewapen hebben te danken. Johann Wagner werd op 28 februari 1786 in Amsterdam benoemd tot notaris en vestigde zijn kantoor aan de Egelantiersgracht.

 

A.L. Heijstek die in 1797 aangesteld werd als notaris in Amsterdam en J.C. Wagner werden compagnons en gingen kantoor houden aan de Kalverstraat. Door zijn huwelijk met Anna Catharina werd Heijstek de schoonzoon van Wagner. In die tijd droeg notaris Wagner een geheim bij zich. Heeft Antonie Lodewijk Heijstek daarvan kennis gehad?

 

Zwanger geworden

Terug in de tijd. Het is december van het jaar 1790 toen de ongehuwde Petronella Clabaut een betrekking als “kindermeijd” uitoefende ten huize van de Amsterdamse procureur Nahuijs waar ene notaris Wagner geregeld verscheen. De gehuwde notaris toonde veel interesse in Petronella en verzocht haar meer dan eens met hem uit te gaan. Na enige afwijzingen stemde zij daar uiteindelijk in toe. Het gezamenlijke uitgaan eindigde op enig moment in een kamer bij een uitdraagster in de Korte Koningsstraat nabij de thans niet meer bestaande Dwarsboomsloot waar zij, zoals dat vroeger deftig werd omschreven, “elkaars vleeschelijke gemeenschap genoten”. Dit al dan niet eenmalige samenzijn resulteerde in een zwangerschap. Helaas waren in die tijd dienstboden en kindermeisjes vaak het slachtoffer van seksuele uitbuitingen van hun broodheer of van de elite met hun status. Met alle verdrietige gevolgen vandien.

 

Gerrit Bertichem

Toen in februari van het jaar 1791 de zuster van Petronella Clabaut ging trouwen, ontmoette zij op die dag de jongeman Gerrit Bertichem. Zij verkeerden korte tijd met elkaar en namen reeds in de maand maart het besluit om in mei van dat jaar in het huwelijk te treden. Zo gezegd, zo gedaan; op de 10e mei 1891 werd hun huwelijk door ds. Wijnpersse in de Nieuwe Kerk in Amsterdam bevestigd. Het zou vreemd zijn geweest als Petronella zich er toen niet van bewust was dat zij reeds enige tijd zwanger was.

 

Registratie huwelijksafkondigingen van Gerrit Bertichem & Petronella Clabaut

 

 

 Zoon geboren

Uit de attestatie waarop deze verhandeling is gebaseerd, blijkt niet dat Petronella en Gerrit een gezamenlijke huishouding voerden. Men zou verwachten dat zij samen onder een en hetzelfde dak woonden. Of dat zo was is een niet te beantwoorde vraag. Hoe dan ook, op de 25e augustus 1791 schonk Petronella Clabaut in het kraambed het leven aan een kind. Zij was de moeder van een zoon. Gerrit Bertichem zou niet bij de bevalling aanwezig zijn geweest!

 

Gedurende de bevalling werd Petronella geholpen door vroedvrouw Van Beest. Blijkbaar kende deze vroedvrouw de huwelijksdatum van de barende vrouw en vond het terecht dat zij om de naam van de vader kon vragen, iets wat in die tijd niet gebruikelijk was. De in de attestatie genoemde getuigen verklaarden naar waarheid dat P.Clabaut de naam van notaris Wagner als biologische vader had genoemd.

 

De vroedvrouw die dit vaker aan de hand had gehad suggereerde dat Petronella Clabaut het maar in de minne moest schikken met notaris Wagner. Uit haar ervaring wist zij dat: “wanneer men zoo een Heer om een goede stuivergeld vroeg, die dat dan wel zoude willen geeven en de zaak uit de waereld maaken”.

 

 

Gerrit Bertichem

De attestatie, die op de 27e juni 1792 in aanwezigheid van getuigen werd opgesteld, vermeldde dat Gerrit Bertichem het jaar daarvoor had vernomen dat zijn vrouw op de 25e augustus 1791 was verlost van een voldragen kind van het mannelijk geslacht.

 

Toen hij dat vernam ontstak hij in woede en begaf zich direct naar het huis waar zijn vrouw na de bevalling nog op bed lag. Daar sprak hij zijn verwondering uit en gaf aan dat het zijn kind niet kon zijn. Zijn echtgenote Petronella bevestigde dat. Zij toonde bereidheid de naam van de werkelijke vader te noemen onder voorwaarde dat Gerrit haar niet zou verlaten. Hoewel Gerrit niet met die voorwaarde wenste in te stemmen, werd door Petronella wel notaris Wagner genoemd als vader van het kind.

 

Gerrit Bertichem liet in de attestatie van 1792 opnemen dat hij: “eenigen tijd verkeerd heeft met P. Clabaut doch zonder ooit eenige vleeschelijke conversatie met haar gepleegt te hebben, voor in het laatste van de maand maart des voorleden jaars toen zij samen beslooten hadden om met maij te trouwen”. Gerrit beschuldigde zijn vrouw van hoerachtig gedrag en nam haar dit ten hoogste kwalijk. Hij besloot: “zig niet meer met zijne vrouw in te laaten, welker gedrag hij ten hoogste afkeurde”.

 

Erkenning

Volgens de attestatie is er minstens twee keer overleg geweest met notaris Wagner die zich aanvankelijk verontschuldigde. Zo erkende hij min of meer de vader van het kind te zijn. Doch na een tweede overleg liet hij niets meer van horen.

 

Jan Pietersz

Op de tweede september 1791 werd het zoontje van Petronella Clabaut in de Oude Kerk in Amsterdam gedoopt als Jan Pietersz. Volgens moeder Petronella had zij de naam zelf verzonnen. Johannes verwijst naar haar vader en Pietersen naar haar voornaam Petronella/Pieternella.

 

Doop Jan Pietersz dd. 2-9-1781, Oude Kerk Amsterdam

 

 

Verdrietig voor hem, maar ook voor de moeder die hem had gedragen is Jan Pietersz niet veel later overleden en in oktober van dat jaar begraven. Uit het Begraafboek van ’t Leijdsche Kerkhoff in Amsterdam is hij daar op de 23e oktober ter aarde besteld.

 

 

 

 

 

 

 

Registratie begrafenis Jan Pietersz dd. 23-10-1791, Leijdsche Begraafplaats Amsterdam

 

Gerrit Bertichem had zijn vrouw Petronella Clabout verlaten. In 1799 is hij hertrouwd met Maria Roelofse. Hoe het met Petronella Clabout verder was vergaan, is niet bekend. Van haar zijn in de archieven geen sporen meer te vinden.

Johann Christoph Wagner overleed in 1801.

 

Slotvragen

Het lezen van deze attestatie geeft enigszins inzicht in het leven in een grote stad en hoe de notabelen zich verhielden tot de burgerij. Helaas geeft dit document geen antwoord op vragen die opkomen tijdens het lezen ervan.

  • Woonden Gerrit Bertichem en Petronella Clabaut niet op hetzelfde adres? Heeft Gerrit nooit opgemerkt dat zijn vrouw zwanger was? Of was hij naïef?
  • Waarom heeft hij pas in 1792 een attestatie laten opstellen door notaris Beels? Wat wenste hij daarmee te bereiken?
  • Heeft Anna Catharina Wagner ooit geweten dat zij gedurende korte tijd een halfzusje heeft gehad? Waarschijnlijk niet, maar zeker weten doen we het niet. Hetzelfde geldt voor “onze” notaris Antonie Lodewijk Heijstek. Kende hij het geheim van Wagner?

Het zijn van de vele open eindjes in de geschiedenis waar een genealoog mee wordt geconfronteerd.

 

 

Klik hier om de attestatie in te zien.

 

Klik hier om de transcriptie van de attestatie te lezen.

 

Lees ook

Notaris A.L. Heijstek, zijn kantoor, zijn testament

 

 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen