Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

1125408
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
280
670
2993
665422
7980
16188
1125408

Your IP: 3.239.58.199
2021-09-17 14:25

Neeltje Heijstek – Fontijn, een sterke vrouw

 

In een eerder artikel op dit weblog lieten wij U kennismaken met de op 20 juli 1845 in Zwijndrecht geboren Willem Heijstek junior. Met zijn ouders en zijn zusters Geertje en Susanna met hun echtgenoten emigreerde hij in 1864 naar Salt Lake City, U.S.A. Hier leerde hij Neeltje Fontijn kennen met wie hij op 25 november 1876 in het huwelijk trad. Zij maakte ruim een halve eeuw deel uit van de Heijstek-familie en was iemand die het zeker waard is om door middel van dit artikel herinnerd te worden. Nog even ter info vooraf: zoals Willem Heijstek na zijn aankomst in Amerika door het leven ging als William Heystek werd Neeltje daar Nellie genoemd. In dit artikel houden wij echter hun in Nederland gegeven doopnamen aan.

 

Vier begrafenissen in een half jaar

Neeltje werd geboren in Zaandam op 6 december 1858 als dochter van Pieter Fontijn en Geertje Muntjewerff. Haar moeder heeft ze nauwelijks gekend daar deze overleed op 7 juli 1861, slechts 34 jaar oud. Op dat moment was Neeltje nog maar tweeëneenhalf jaar. Vader Fontijn bleef achter met vijf kleine kinderen, de oudste vijf jaar en de jongste vier maanden. Hij hertrouwde al snel, op 3 november 1861 in Zaandam met Trijntje Kat. Twee maanden hierna brak voor de familie Fontijn de verschrikkelijke maand januari 1862 aan. Waarschijnlijk door een besmettelijke ziekte overleden in nog geen twee weken tijd drie van de vijf kinderen in de leeftijd van resp. zes jaar, twee jaar en tien maanden. Slechts Neeltje, dan vier jaar, en haar zusje Jansje van vijf overleefden.

 

Naar Amerika, maar zonder vader

Vader Pieter Fontijn was in 1868 gedoopt als lid van de Kerk van de Mormonen, zijn tweede vrouw Trijntje in juni van dat jaar. Zoals van de bekeerden werd verwacht, was ook het gezin Fontijn bereid naar Salt Lake City te emigreren. De voorbereidingen voor de reis waren in volle gang, maar niet meer voor vader Pieter. Hij was samen met een paar familieleden uit de kerk gestapt en daarvoor in de kerkelijke ban gedaan. Trijntje daarentegen bleef het geloof wel trouw en besloten werd dat zij samen met Jansje en Neeltje, inmiddels twaalf en elf jaar, de reis zou maken. Vader hoopte hen spoedig te kunnen volgen. De kosten van de reis konden worden betaald uit een verkregen erfenis.

 

Vanuit Amsterdam vertrokken zij per schip MINESOTA eerst naar Liverpool om daarvandaan op 25 augustus 1869 met 443 bekeerlingen uit diverse landen naar New York te vertrekken. De reis zou voor Jansje en Neeltje in een tragedie eindigen, tijdens de zeereis overleed hun stiefmoeder Trijntje, 36 jaar oud. Acht jaar had zij voor de zusjes gezorgd en zij hadden een hechte band opgebouwd. Zo kwamen Jansje en Neeltje op 6 september 1869 alleen aan in de haven van New York. Weliswaar bevonden zij zich in het gezelschap van geloofsgenoten met dezelfde bestemming, maar toch moesten zij de lange reis dwars door Amerika alleen maken. Gelukkig was kort ervoor de spoorlijn in gebruik genomen waardoor hen een zware reis per huifkar werd bespaard. Na aankomst in Salt Lake City op 16 september 1869 werden Neeltje en Jansje in verschillende gezinnen geplaatst en moesten zij hun levensonderhoud zelf verdienen.

 

Na acht jaar weerzien met haar vader

Pieter Fontijn (foto) had al snel berouw gekregen van zijn stap de Kerk van de Mormonen te verlaten. Ondanks meerdere pogingen daartoe zou het tot 17 juni 1876 duren alvorens hij nogmaals kon worden gedoopt. Toen pas kon hij zich eindelijk gaan voorbereiden op een reis naar Salt Lake City, waar hij dan na acht jaar zijn dochters Jansje en Neeltje zou weerzien. Na twee echtgenotes op jonge leeftijd te hebben verloren was hij voor de derde keer getrouwd en zijn derde vrouw Harriet maakte de reis mee. Op 27 juli 1877 kwamen zij in Salt Lake City aan. Neeltje was elf jaar toen zij haar vader voor het laatst zag, nu was zij negentien en het jaar ervoor getrouwd met Willem Heijstek. Jansje zou in 1882 trouwen en bij dat huwelijk kon hij in ieder geval aanwezig zijn.

 

Heijstek, Fontijn en het geloof

Een jaar voordat Pieter Fontijn in Salt Lake City aankwam was Willem Heijstek senior, de schoonvader van zijn dochter Neeltje, overleden. Willems familieleden, in het bijzonder zijn twee dochters en schoonzoons, bleven geloven in de door hem opgestelde richtlijnen. Hij had een vorm van spiritisme gepredikt en geloofde stelling in reïncarnatie. Harriet, de derde vrouw van Pieter Fontijn, stond al 26 jaar bekend als prediker van het spiritisme en op dat punt waren er duidelijke overeenkomsten tussen de beide families. Hoewel Pieter toch weer afdwaalde van de leer der Mormonen moest hij weinig hebben van dit geloof van zijn vrouw. Op alle mogelijke manieren trachtte Harriet niet alleen haar man, maar ook Willem Heijstek junior en diens vrouw Neeltje te overtuigen, maar zonder veel resultaat. Harriet bleef haar seances houden waar een enkele keer een Heijstek een kijkje kwam nemen, maar nooit werd iemand van deze familie een vaste bezoeker. Neeltje, die toch al niet zo goed met haar overweg kon, walgde niet alleen van de doorlopende pogingen haar te bekeren maar ook van de goedgelovigheid van de mensen die wel hierin geloofden.

 

Herinneringen aan grootmoeder

Uit het huwelijk van Willem en Neeltje werden zes kinderen geboren waarvan er twee op jeugdige leeftijd zijn overleden. Neeltje moest hierbij gedacht hebben aan de rampmaand januari 1862 toen haar vader drie kinderen verloor in twee weken tijd. Zij en Willem verloren twee kinderen in drie weken tijd. Hun toen vierjarige zoon William overleed op 19 mei 1886, dochter Nellie van ruim een jaar op 11 juni van dat jaar. De overige vier kinderen bezorgden haar tien kleinkinderen en twee achterkleinkinderen.

 

Een van haar kleinzoons zette wat herinneringen op papier, het eerste deel ging over hoe grootmoeder elke week liefdevol het glazen oog van haar man behandelde. U kon dit lezen in het verhaal waarin Willem zelf hoofdpersoon was. De rest van zijn herinneringen toont de hechtheid van het gezin en de zorg voor iedereen van grootmoeder Neeltje. Ook een heel ander punt herinnerde hij zich: “Zij ontving haar gehele leven een aanzienlijke bijdrage op jaarlijkse basis van het onroerend goed van Cornelis Cos in Nederland. Het had haar geholpen haar emigratie naar Utah te bekostigen en het was zeker een zegen voor haar gezin en dat van haar zuster Jansje. Wij zijn gelukkig in het bezit te zijn van afschriften van de brieven die Nellie schreef over het onroerend goed”.

 

Het bedrag dat Neeltje kreeg was 45 gulden, lijkt niet veel maar in die tijd waren de prijzen een fractie van die van nu. In 1900 zou men het bedrag kunnen vergelijken met zo’n 600 gulden nu.

 

 

Familie in Zaandam

Ondanks dat Neeltje al op elfjarige leeftijd Nederland had verlaten bleven er toch contacten met familie in Zaandam. We kregen een brief onder ogen die zij in februari 1908 ontving van een neef aldaar. Klaarblijkelijk kwam de Zaanse neef er toen pas achter dat zij getrouwd was met een Heijstek. Zo schreef hij letterlijk: “U schrijft mij dat mijn aangehuwde neef Willem Heijstek een Hollander is, nu dat kan niet mooijer met die kan ik lezen en schrijfen”.

 

Deze neef had trouwens nog een bijzonderheid te melden: “Hier op Zaandam woone nog eene Jan Heistek die heeft een sleepboot. Hij was vroeger kaptein op de Werkendam van Folker en Bos. Kan dat ook famillie van Willem zijn? Het is een vriend van ons, misschien is hij famillie.”

 

En wie was deze Jan? Wel, hij was de grondlegger van de Zaanse tak en Piet Heistek uit Zaandijk heeft over hem geschreven, niet alleen in zijn in 1985 uitgegeven boek, maar ook via ons vroegere papieren familieblad Bij Uitstek en eerder op dit weblog.

 

 

Neeltje schreef klaarblijkelijk graag, ook had zij een uitvoerige correspondentie met haar kinderen. Ook hiervan zijn meerdere brieven bewaard gebleven, soms met potlood geschreven, en zij eindigde de brieven altijd met: 

 

Op deze omstreeks 1912 gemaakte foto v.l.n.r.: met bolhoed Willem Heijstek jr.,

Neeltje Heijstek-Fontijn,  hun dochter Gertrude Erdman-Heystek

en uiterst rechts hun zoon Peter Heystek.

Het kind ervoor is kleindochter Doris Erdman.

Van de overige personen zijn geen namen bekend

 

Neeltje was zeker niet alleen huisvrouw en een toegewijde moeder en grootmoeder, maar ook zeer actief in het sociale leven in de stad. Ook was ze bestuurslid van de Ladies Maccabees Zij overleed op 2 mei 1929.

 

 

Alle foto’s in dit artikel zijn afkomstig uit de collectie van wijlen Kimball Stewart Erdman, een achterkleinzoon van Willem Heijstek jr., en zijn geplaatst met toestemming van diens zoon Kimball Douglas Erdman

 

 

 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen