Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

1002189
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
95
355
2577
541972
7150
15654
1002189

Your IP: 3.238.70.175
2021-01-16 03:56

Hervormd Uitwijk

 

In het jaar 2007 verscheen er een boek over 400 jaar Hervormde Gemeente Uitwijk-Waardhuizen c.a. Dit zeer lezenswaardig boek bevat veel geschiedenis van het kerkelijk leven in Uitwijk de plaats waar onze voorouders vandaan komen. Het is dan ook niet verbazend dat de naam Heijstek in dit boek verschillende keren voorkomt.

Uitwijk

 

Wat er aan vooraf ging

Na het concilie van Trente (1545-47, 1551-52, 1562-63) dat een reactie is van de Rooms-Katholieke Kerk op de Reformatie, wordt het bisdom Luik gesplitst. Uitwijk behoort vanaf 1561 niet langer tot het bisdom Utrecht maar tot die van Den Bosch. In die tijd is de invloed van de Reformatie in deze streken nog gering. In 1578 is nog maar 10% van de bevolking overgegaan tot ‘de nieuwe leer’. Wanneer de hertog van Alva in 1572 heeft besloten zijn troepen uit Holland terug te trekken t.b.v. de strijd in de Zuidelijke Nederlanden kiest men voor de Prins van Oranje en daarmee gaandeweg voor het nieuwe geloof.

 

Uit een visitatierapport uit 1572 van bisschop Metsius blijkt dat het in Uitwijk niet helemaal goed gaat. Over de toenmalige pastoor Walter van Nijmegen wordt gezegd dat hij nalatig is en onbevoegd zijn werk doet. De sacramentalia worden slecht onderhouden, in het bijzonder het hoofdaltaar. Er is ook geen koster, omdat er geen geld is die te onderhouden. Voor de armen wordt niets gedaan, men moet ijveriger zijn in het verantwoorden van de financiën en men dient het kerkhof beter te onderhouden.

 

De kerkvoogden van Uutwijck krijgen de opdracht om het dak van de kerk te herstellen.

 

Hervorming

In de nakomende jaren vindt gestaag ook in deze streek de Hervorming plaats en wordt in 1606 Cornelis Franz Pollets de eerste Hervormde predikant van Uitwijk. Het kerkelijk leven moet dan nog helemaal opgebouwd worden. Er zijn dan zeven of acht belijdende leden. Overigens waren er in 1632 maar 21 huizen in Uitwijk. Het is in die jaren dat Lodewijk Heijstek (geboren in Bergeyk) daar woonde met zijn zoons: Meeuwis, Laurens, Guiljaam en Henrick.

  • Meeuwis was timmerman en rademaker. Van diens zoon Laurens weten we dat hij een herberg beheerde.
  • Laurens sterft jong in 1634 zonder verder nageslacht.
  • Van Guiljaam weten we dat hij in Haaften heeft gewoond en dat zijn zoon Willem zich in Colijnsplaat vestigt.
  • Henrick komen we tegen in Arnemuiden. Van hem is geen nageslacht bekend. 

 

Het kerkelijk leven

Van de inrichting van de eredienst in die beginjaren is nagenoeg niets bekend. Wel weten we dat de eerste predikant, ds. Pollets, met toestemming van de classis (breder verband van kerken in de regio) een kerkenraad opricht. Lid van de eerste kerkenraad is de diaken Anthoni Clootwijck. Verschillende Heijstekken waren diaken.

 

Vanaf 1697 zijn er nog enige rekeningenboeken over gebleven (de rest is verbrand) waaruit afgeleid kan worden dat de diakenen zich van hun taak om voor de armen te zorgen goed kweten. De diaconie (gezamenlijke diakenen) speelde een grotere rol dan de kerkvoogdij. Het is indrukwekkend hoeveel mensen door de diaconie verzorgd werden. Soms roept het ook een glimlach op.

 

 

In de kerk en ook wel op andere plaatsen stonden armenbussen waarin men geld kon stoppen. Later worden deze bussen voorzien van een slot. In elke kerkdienst werd gecollecteerd voor de armen. Hiernaast kreeg de diaconie ook inkomsten uit de opbrengsten uit legaten, bezit en renten. De diaconie bezat ook huisjes die aan armen verhuurd werden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het beginsel van scheiding tussen kerk en staat is niet altijd toegepast zoals dat nu het geval is. Veel ambachtsheren en -vrouwen bemoeiden zich met de kerk en hadden daartoe ook formele rechten. Aan hem (of haar) moest ook wel belasting worden betaald.

 

Dat onze familie tot de notabelen en bezittende klasse behoorde blijkt wel uit onderstaand afschrift. Overigens weigerde Lodewijk Corstiaansen Heijstek de eed.

 

 

 

Het kerkgebouw

Waarschijnlijk is het oorspronkelijke kerkgebouw als een houten zaalkerkje in de 8e eeuw gebouwd op het hoogste punt van de stuwwal van de Alm. Zeker is dat er rond 1100 een tufstenen zaalkerkje voor in de plaats komt. Rond 1340 besluiten de inwoners het tufstenen kerkschip om te metselen met bakstenen. De muren zijn met vijfentachtig centimeter van uitzonderlijke dikte.

 

NH-kerk te Uitwijk

 

 

In 1610, de tijd van eerste bekende voorvader Lodewijk Heijstek, doet de kerk op de classisvergadering (regio) het verzoek om een deel van het predikantstraktement aan te wenden voor herstel van de kerk, omdat deze bij een zware storm veel schade heeft geleden. De classis geeft zestig gulden voor reparatie van het kerkgebouw. Men brengt de bestaande kap aan over het schip en het koor van de kerk, dat hoger is dan het vorige.

 

In 1625 krijgt de toren een opknapbeurt. De spits wordt vernieuwd en bedekt met leien.

 

 

Vroeger werden mensen niet alleen in de tuin rond de kerk (kerkhof) begraven maar ook wel in de kerk. In de huidige kerk zijn nog twee grafstenen te vinden. Een ervan is wat opmerkelijk omdat het wapen wat daar op afgebeeld staat lijkt op dat van onze familie. Helaas is de grafsteen zo beschadigd, waarschijnlijk door toedoen van Franse soldaten, dat het niet goed vast te stellen is.

 

Op de grafsteen staat: “Hier leyt begraven Dingman van Oversteech in syn leven schoudt tot Vitwyck ende dyckheemra van lande van Althenae overleden den 22 febrvary ao 1639

 

Dingeman is vermoedelijk een kleinzoon van de voormalige pastoor. Hij was een aanzienlijk figuur, had veel grond en had lange tijd de functie van hoogdijkheemraad van Altena en schout van Uitwijk. Hij was gehuwd met Antonia van Emmichoven en ze kregen vier kinderen.

 

Wetenswaardigheden

Ten tijde van moeiten in de kerk aan het begin van de 19e eeuw ontstond er ook in deze streek een afscheiding. Uit de oude familiebijbel van de familie Heijstek is af te leiden dat ds. G.F. Gezelle Meerburg een van de leiders van de Afscheiding meerdere malen op de Giessen Eng kwam preken, in huize Alm-Engvliet (Eng 6) en daar drie kinderen van Willem Heijstek en Hendrika van der Beek doopte.

 

Tenslotte zou ik nog uit de registers achter in het boek namen jaartallen door willen geven van familieleden die ouderling of diaken geweest zijn in de Hervormde Gemeente van Uitwijk:

 

 

 

Eerder gepubliceerd in Bij Uitstek Magazine (2010-1)

 

 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen