Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

712478
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
177
546
2636
252904
11411
14427
712478

Your IP: 18.206.15.215
2019-08-22 06:26

Bergeijk, een familiereis door het verleden, deel 2

 

Een ontdekkingstocht door de Kempen

Het tijdvak waarin onze vroege voorouders in de Kempen leefden gaat terug tot aan het begin van de 15e eeuw. Piet Heistek heeft hierover op deze familiewebsite gepubliceerd. Klik hier om dit artikel te lezen.

De Kempen was een omgeving waar (keuter)boeren en landarbeiders een schamel inkomen verdienden. Het vee werd geweid in de velden en in de lager gelegen beemden werd gehooid.

De uitgestrekte wilde gronden waren uitstekend geschikt voor het houden van schapen. Lakenproducenten in met name Oisterwijk, waren afnemers van de goede wol. Generaties Heijsteckx leefde daar tussen vennen, weilanden, bossen en de zandduinen. Of ook zij zich met schapenteelt bezighielden is niet achterhaald.

 

 

 

Cijnsboeken

Zoals hiervoor beschreven waren in de Middeleeuwen de uitgestrekte grondgebieden in bezit van graven en hertogen, kloosters en abdijen. Zij deden hier bepaalde rechten gelden. Als een bepaald domein overging naar een plaatselijke heer, dan nam deze ook deze rechten over. Voorbeelden van deze heerlijke rechten zijn het recht op de wind, op de wateren en op de woeste gronden. De heer gaf de bewoners van zijn heerlijkheid toestemming tot het gebruik van deze rechten door een jaarlijkse cijns te heffen op het verplichte gebruik van zijn wind- of watermolen om koren te malen, op het bevissen van de wateren, op de jacht, op de houtkap en verder gebruik van de grond. Het te betalen bedrag van deze cijnzen was onveranderlijk en werd voor eens en altijd vastgesteld. In de loop der tijden stelden deze ontvangsten weinig meer voor (inflatie). De heer was dan ook blij als iemand de cijns in natura betaalde, zoals met een aantal kippen of een paar zakken graan.

Zijn rentmeester hield de cijnzen bij in een cijnsregister. Deze cijnzen gingen over van de ouders op de kinderen. Meestal werd in het boek volstaan met het noteren van de naam van de eigenaar van een perceel en het cijnsbedrag dat deze jaarlijks schuldig was.

Van Bergeijk en directe omgeving zijn cijnsboeken bewaard gebleven. Deze boeken, een administratie of inventarisatie van cijnzen en hun jaarlijkse betaling aan een grondheer, zijn voor genealogie-onderzoek van belang omdat aan de hand van namen zeker gesteld kan worden dat een bepaalde persoon in die tijd heeft geleefd.

Veel van deze boeken zijn door hun ouderdom kwetsbaar geworden. Aan de hand van gemaakte transcripties kan toch kennis worden genomen van de inhoud. In een aantal van deze boeken komt de Heijstek familienaam voor. Vanwege een niet consequent gevolgde spelling van de naam respectievelijk door het niet altijd vermelden van een patroniem, is niet altijd met zekerheid te stellen of bij sommige vermeldingen het eenzelfde persoon betreft.

 

  

Het nut van deze informatie is wel dat met zekerheid kan worden gesteld dat de persoon in die tijd heeft geleefd en daar heeft gewoond.

De voornoemde Piet Heistek (Zaandijk) doet al langere tijd onderzoek naar de Heijstekfamilie uit deze omgeving en tracht deze personen op de juiste positie in de Heijstek-familiestamboom te plaatsen. Zodra de familieverbanden met zekerheid zijn vastgesteld, zullen deze personen aan de Heijstek-stamboom worden toegevoegd.

Hoewel Lodewijk Heijstek Bergeijk/Uitwijk (1570) de oudste (Heijstek) persoon is in de stamboom zoals die thans op de familiewebsite staat (klik hier om de stamboom bij Lodewijk Heijstek te openen), kennen we wel de namen van zijn voorvaders. In het cijnsboek van Sint Jacob te Luik (1563-1650) ( folio 26v) heeft Piet Heistek het volgende gevonden: Willem henricx heystecx voor henric Laureys heystecx voor Laureys sijnen vader voor Laureys heystecx voor ……  

Ter toelichting: Laureys heystecx= lodewijck heystecx. De naam van zijn vader was eveneens Laureys, diens vader was Henric Laureys die weer een zoon was van Willem Henrick Heystek.

 

Voorbeelden van Heijstek in Cijnsboeken

Transcripties uit drie cijnsboeken zijn slechts ter illustratie overgenomen. Interessant is vooral de keer op keer afwijkende schrijfwijze van de familienaam. Dit soort van teksten zijn niet alleen moeilijk te begrijpen, maar ook slecht te lezen door een inconsequent gebruik van hoofdletters en het veelal weglaten van leestekens.

 

Cijnsboek van het kapittel van Thorn te Bergeijk, (1566)

  • Jan goeyaert Hogaertss voer laureys aert heysteck voor Jan aert engelens rs uut eenen bocht liggende metter eenre zijden aen erve henrix verroten dander zijde aen erve Engel Jans voorschreven ende deen eynde dander eynde aen de gemeynt

Cijnsboek van de hertog te Bergeijk, 1629-1650

  • Willem Henrik Heisteks, wonende tot bercheyck aen de kerke besit huys hoff ende aengelegen erffenis tot bercheyck aen de kercke groot ontrent drye loopen, deen sijde peter symons, dander sijde Adrian van poppel, deen eynde de gemeyn strate, dander eynde aen erve d’ abdije van St Jacob tot Ludick.

Cijnsboek St. Jacob te Luik, (~1655)

  • Willem henricx heystecx voor henric Laureys heystecx voor Laureys sijnen vader voor Laureys heystecx voor Loyen die smet voor wauter Laureys belien soon voor jan janssen van de laer voor sijn moeder voor jan henric meeus soon voor peeter Daris soon voor henric jan slaets soon van de erffell dogevaert elen blocx vuyt eenen acker liggende met d’een sijde neven meus bacx erve, d’ander sijde lancx aen de wech
  • Jan adriaen van poppel voor lodewijck heystex soon voor die naebeschreven meriken op de helft van 0.5 vat sleyck Rog voor mariken die dochter jacop gijsen voor jacop gijsen voor henrick hogenhuys die jonge voor bernaert gelis voor bastiaen daris thonis daris soon voor peter cornelis voor henrick merten cum prolabus vercregen bij mary peters dochter van Achel voor haeren vader pro gertrude filia walteri meeus voor melis jan melis soon voor mathijs henrick kemelincx soon

Schepenbankprotocollen Bergeijk

Naast de cijnsboeken vormen ook de Schepenbankprotocollen een belangrijke bron van informatie en bevatten een groot aantal handgeschreven documenten. Zoals testamenten, overeenkomsten, akten van transport, boedelscheiding en - deling, huurovereenkomsten, ontlastbrieven, procuraties, voogdij en curatele, enz. In deze documenten komen niet alleen familienamen voor, maar beschrijven soms ook familierelaties. Voor de genealogie zijn het aanvullingen op de Doop- Trouw- en Begraafboeken.

 

Uit de hierna als voorbeeld weergegeven transcripties worden “Heijstekken” genoemd vanwege een belending (wonen aangrenzend), dat er een schuld is aangegaan, dat zij voogden hebben aangesteld, dat zij geld heeft uitgeleend of dat er een landerij is aangekocht.

 

 

 

 

 

Periode 1658 – 1668

  • 1659 Sijmon Laureijssen en Anneke Laureijssen x Laureijs Bartholomeus Ooms verkopen aan Jacobus van der Lijnden huiis, hof, schuur en aangelag "ontrent de kerk" r. neven den kerkhoff, Marie Heijstex, erf van Abt van St. Jacob, gemeijn straat; en akker het Bijstervelt, r. erf Prelaat van Postel, Jan Adriaens van Poppel en .., Wouter Driedonx, Geertruijt Bernaerts; cijns aan bisdom van 'sBosch.
  • 1659 Goijart Janssen 200gl, Gerart Willems volgens manuael scultboeck 26gl, Huijb. Heijsteck 200gl, Peter Willem Loijen105gl Peeter Pouls Smolders 100gl, Peeter Matijssen uit Bladel 50gl, Huijb Jan Van Hoeff uit Hapert 60gl, Jan Hox 16gl, Peeter Maessen 60gl, Adriaen Oppers 129gl 9st.; alles met alle verlopen pachten.

Periode 1663 – 1676

  • 1669 Willem Jacobs en Willem Jan Lambrechts voogden onm. kind Jacob Hendricx x Maria Willem Heijsteckx enerzijds en Maria (momboir Henrick Wouter Ermen) anderzijds sluiten accoord omtrent het "questieuse testamente" van Jacob; grond en obligaties worden aan het kind toegewezen (obligatie 200 gl Gijsbert Gielens en 130 gl Aert Adriaen Spoor).
  • 1671Anthonis Willemssen de Laet verklaart in 1666 met zijn vouw Anneke Lambrechts 100 Carolus Guldens geleend te hebben van Maijken Hendrick Heistecx à 5%.

Periode 1676 – 1678

  • 1677 Hendrik Janse den Duijtser verkoopt aan Jan Peter Smets bocht de Horeman op 't Loo aan de Weijerdsijk 3,5 lo, r. Willem Heijstecks? aan zijde en eind, Jan Cornelis, gemeenstraat.

Periode 1683 – 1699

  • 1684 Jenneke Peter Raessen x Jan Jansen Smolders, erfg. Agneesken Peter Raessen, publ. verkoop 't part in de Peenevelden, 't Loo aan Huijbrecht Willem Heijstecx

In de 20e en 21e eeuw

De Kempen was in de loop der tijd een woestenij geworden. Men sprak wel eens over het “Wilde Westen”, een katholieke kolonie van Brussel en Den Haag, het “‘Siberië van de lage landen”. Geringschattend werd gekeken naar de arme zandboertjes die met hun gemengde bedrijven op de schrale grond poogden te overleven. Velen belandden uiteindelijk in de industriële centra die vanuit kleine gehuchten groeiden tot de nieuwe steden Tilburg en Eindhoven.

In kolonies stopte men de “ongewensten” weg. Het proletariaat uit de steden werd naar de landbouwkolonies verbannen, vakantiecentra werden ingericht voor arme kinderen uit de steden. Landlopers en gevangenen werden opgesloten in Hoogstraten, Wortel, Merksplas, Turnhout en Lommel.

Ruimtelijk laat de Kempen zich typeren als een groot natuurgebied op hooggelegen zand met open vlakten met daarbinnen kleine dorpen en steden, aan de buitenrand omringd door de grotere steden Antwerpen, Breda, Tilburg, Eindhoven, Hasselt en Leuven. In de vele pittoreske dorpjes is het rustig wonen, anders dan in de grote steden. De regio kenmerkt zich door grote en kleine landgoederen, natuurparken en een groot aantal kleine riviertjes. Het gebied is aantrekkelijk voor het besteden van de vrije tijd. Zonder meer uitnodigend zijn de grote netwerken aan wandel- en fietspaden.

Sinds 1 januari 1997 bestaat de gemeente Bergeijk uit de vroegere gemeenten Bergeijk, De kernen in de gemeente zijn nu Bergeijk, Luyksgestel, Riethoven, Westerhoven, 't Loo en Weebosch. 

Wonen er heden ten dage nog naamgenoten in de Kempen? Beslist. Of ze in Bergeijk wonen is een te beantwoorden vraag. In de Heijstekfamilie-database komen we Neeltje Heijstek tegen die getrouwd was met Leendert Johannes van den Berg. Neeltje was op 15 oktober 1919 aanwezig bij het huwelijk van haar dochter dat in Bergeijk werd gesloten.

Indien u weet of er nadien nog naamgenoten in Bergeijk hebben gewoond, laat het dan de Heijstekfamiliestichting weten. Stuur een email met informatie naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

 

Bronnen:

Lees ook: Bergeijk, een familiereis door het verleden, deel 1

 

 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen