Vertaal/Translate/Select your language

Vinaora Visitors Counter

574625
Vandaag
Gisteren
Deze week
Vorige week
Deze maand
Vorige maand
Alles
72
927
1626
115922
5471
23692
574625

Your IP: 52.91.90.122
2018-12-11 16:41

Toen kwam het water, deel 1

 

Een rampzalige stormvloed

 

Donderdag 29 januari 1953, er ontwikkelt zich een noordwesterstorm ten zuiden van IJsland. Via Schotland koerst de storm verder zuidwaarts. Op de noordelijke Noordzee draait de wind naar noordnoordwest. Het gevolg: een stormveld van 1000 km lang dat recht op de Nederlandse kust afstevent.

Zaterdag 31 januari 1953, de verjaardag van kroonprinses Beatrix. Ondanks een voor de tijd van het jaar veel te harde wind wapperen aan gevels van sommige Nieuwendijkse woningen rood-wit-blauwe vlaggen.

Zaterdagmiddag, de stevige wind wakkert aan tot stormkracht. Het KNMI waarschuwt op de radio voor een tijdelijke zware storm die kan leiden tot gevaarlijk hoog water.

 

Het Algemeen Nederlands Persbureau ANP verspreidt de volgende berichten:

  • Tijdens een zware storm op de Ierse Zee is de veerboot Prinses Victoria vergaan waarbij veel slachtoffers zijn te betreuren. De orkaan die daar woedt bemoeilijkt de reddingswerkzaamheden.
  • De visserskotter “Ouddorp” is tussen Noordwijk en Katwijk gestrand en ligt vrijwel tegen de duinen.
  • In Vlissingen wordt een waterstand van 4,55m + NAP gemeten.
  • Bij Schouwen is het Finse schip Bore 6 door het zware weer in moeilijkheden gekomen en aan de grond gelopen. Uitgevaren reddingsboten keren onverrichterzake terug naar hun thuishaven. Het weer is te slecht om het schip te bereiken en hulp te kunnen bieden.
  • Op het eiland Rozenburg zijn dijken doorgebroken. De veerdienst tussen Maassluis en Brielle is gestaakt.
  • Op Walcheren is de Sloedijk doorgebroken. Heel Walcheren is van de buitenwereld afgesloten.
  • Schaatser Kees Broekman heeft tijdens het Europees kampioenschap in Hamar de 5000m gewonnen.
  • Weersverwachting, geldig tot morgenavond. Overdag zwaarbewolkt guur weer bij een temperatuur van 6 graden. Gedurende de nacht vooral in de kustprovincies tijdelijk zware storm, wisselende bewolking en nu en dan regen-, hagel- of sneeuwbuien.

Dijkdorp Nieuwendijk

Op de grens tussen het Land van Altena en de Biesbosch ligt het dijkdorp Nieuwendijk. Vernoemd naar een dijk die drie eeuwen eerder is aangelegd en nog steeds een robuuste zeewering is die het achterliggende land beschermt tegen overstromingsgevaar van Biesboschwater in geval van een stormvloed. Van een harde wind of een westerstorm raakt men hier niet snel onder de indruk. Men weet niet anders dan dat het altijd zo is geweest. De Biesboschzijde van de dijk heeft in de loop der eeuwen vele hoge waterstanden kunnen trotseren. Uit overleveringen weet men dat het ook wel eens is misgegaan.

 

Familie Heijstek in Almkerk (Nieuwendijk)

In het Noord-Brabantse Land van Heusden en Altena woont het gezin van Arie Heijstek. Samen met zijn vrouw Teuntje (geboren Branger) en hun drie kinderen Hans, Annet en Barend wonen zij in een dijkhuis aan de Rijksweg 16 in Almkerk. Sedert hun huwelijk wonen zij daar in bij Johannes Heijstek de vader van Arie. Johannes is sedert 1939 weduwnaar van Antoinetta Heijstek. Tot aan zijn overlijden in 1957 heeft Johannes in dat huis gewoond. Anders dan Antoinetta heeft hij de Watersnoodramp van dichtbij meegemaakt.

 

Gezin Johannes Heijstek & Antoinetta Heijstek

 

Samen met compagnon Jan Visser bezit Arie het loondorsbedrijf “Heijstek en Visser” uit. Zij bezitten verscheidene dorsmachines en tractoren.

Het adres Rijksweg 16 ligt dicht bij de woonkern Nieuwendijk. Dit dorp ligt ten oosten van de Biesbosch. Het behoorde vanouds tot het Graafschap Holland en later tot Emmikhoven en Waardhuizen en deels tot Almkerk en Uitwijk. In 1879 werden deze samengevoegd tot Almkerk. De zo ontstane gemeente werd in 1973 gesplitst waarbij Nieuwendijk bij Werkendam werd gevoegd.

De te beantwoorden vraag is of deze familie Heijstek ook hinder had van de watersnood in 1953?

 

 

 

Arie Heijstek bij dorsmachine

Stormwaarschuwingen

Op zaterdagmiddag draait de wind naar het westen en wakkert rond vier uur al aan tot stormachtige proporties. Mensen kijken naar de lucht en zien grauwe wolken die in een hoog tempo over het dorp en over elkaar schuiven. Geregeld laten ze stevige regenbuien los. De verantwoordelijke overheidsdiensten laten waarschuwingen, dat het water gevaarlijk hoog zou komen, uitgaan naar onder meer de Waterschappen. Veel halen die niet uit, want de meeste Waterschappen zijn niet geabonneerd op de dienst voor stormwaarschuwingen en niet iedereen heeft een radio of telefoon.

 

Het water zakt niet

Het stormt hevig, maar als je in Nieuwendijk woont dan kan je al veel stormen hebben meegemaakt. Het is niet de eerste keer dat de dakpannen van huizen en schuren afvliegen.

Nieuwendijkers die het niet vertrouwen gaan poolshoogte nemen bij de Kildijk of bij de Buitendijk. Ze kijken uit over de Biesbosch die in open verbinding staat met de Noordzee. Ze zien dat bruisend en schuimend zeewater een weg zoekt door killen en kreken. Rietkragen, gorzen en grienden die de smalle watergangen omzomen staan onder water.

Het buitenwater staat ’s middags rond vier uur al veel hoger dan normaal. Zelfs tegen de kaderand aan. ’s Avonds rond de klok van zeven, als zij zich ondanks het slechte weer opnieuw op de dijk wagen, constateren ze dat het water nauwelijks is gezakt. En dat terwijl niet alleen de vloed nog moet komen, het wordt ook springtij, waardoor het water tijdens de vloed nog hoger zal komen te staan. Het springtij wordt verwacht om vier uur ’s nachts.

 

Een feestelijke avond

Die zaterdagavond is er een uitvoering in de grote zaal van het gebouw Tavenu in Nieuwendijk. Het is een uitvoering van de Christelijk gemengde zangvereniging O.K.K. met het jeugdkoor “Van Knop tot Bloem”. ’s Avonds loopt de zaal vol met belangstellende bezoekers. Vanaf buiten horen de bezoekers dat het steeds harder gaat waaien. Ze horen takken van bomen breken en dakpannen van huizen waaien. Dan valt korte tijd het licht uit in de grote zaal en zit men in het donker. In de pauze worden de bezoekers gewaarschuwd voor de steeds sterkere storm.

Een aantal bezoekers vertrouwt het niet meer en verlaat voortijdig de zaal. Zij spoeden zich door de storm en duisternis naar huis. Eerst lopen ze nog naar de Buitendijk om de situatie daar in ogenschouw te nemen.

Anderen kijken en luisteren het zangprogramma af en gaan na afloop direct terug naar hun huizen. De voettocht is bar en boos en het kost ze moeite om tegen de harde noordwesterstorm op te tornen. Thuis aangekomen gaan ze ondanks de bulderende en loeiende storm rustig naar bed. Het houtwerk van de oude woningen kraakt, kreunt en kermt. Hoog water zien ze als kinderspel, dat zijn ze gewend. Dat die avond en nacht op een fatale ramp zou uitlopen wordt niet door iedereen voorzien. Onveranderd behouden zij het volle vertrouwen in de dijk die hun al eeuwenlang tegen een ernstige watersnoodramp heeft beschermd.

 

Dijkwachten

De waterstand is onheilspellend hoog. Verontruste bewoners lopen op de dijk zenuwachtig heen en weer. Komt het water over de waterkering? Het zal een kwestie van centimeters worden denkt men in eerste instantie. In de loop van de avond en nacht worden op veel plaatsen dijkwachten ingesteld om de waterkering in de gaten te houden. In Nieuwendijk worden hier en daar maatregelen getroffen. Het zijn vooral de buitendijkse inwoners die het zekere voor het onzekere nemen. Met vloedplanken en zandzakken gaan ze deuren en kelderramen beschermen. Naden en kieren smeren ze dicht met klei.

Storm of niet, ze zijn veel gewend, het gezin Heijstek-Branger gaat die avond normaal naar bed. Teuntje Heijstek kan haar rust goed gebruiken. Zij is acht maanden zwanger. Over een paar weken zal ze van haar vierde kindje bevallen. In de nacht gaat het almaar harder stormen en regenen. Ondanks het gekletter van de regen tegen de ramen en het angstaanjagende suizen van de wind langs de woning slapen zij rustig door.

Half drie in de nacht rapporteert de dienstdoende ambtenaar van de Rijksbemaling dat de kracht van het opkomende water de sluizen ernstig bedreigt. De Peerenboomse Dijk en de Buitendijk lopen gevaar het te gaan begeven. Om zes uur ’s morgens gaat de kerkklok van Nieuwendijk luiden.

In de vroege ochtenduren is ook het gezin Heijstek gealarmeerd dat er water over de dijk stroomt. Arie Heijstek gaat op de dijk kijken wat er aan de hand is. Tussen de gebouwen van de Coöperatieve Aan- en Verkoopvereniging, die voor het Watergemaal staan, loopt water over de dijk. Verderop tussen de gereformeerde pastorie en de slagerij Van Andel is de overloop over de dijk heviger. Buren staan naast elkaar en overleggen. Ze zijn veel gewend en hoog water is niet vreemd. Maar dit is anders. Zover het oog reikt, is de Biesbosch een onafzienbare golvende zee.

 

Foto ANP Historisch Archief, foto G. v.d. Werff

 

Om negen uur houdt de overloop op de dijk vrij plotseling op en is de eerste gedachte dat het ergste achter de rug is. Maar dan zien ze tot hun grote schrik dat de binnendijkse sloten zich razendsnel vullen.

Urenlang heeft het water op de buitendijken gebeukt om daar uiteindelijk aan te bezwijken. Aan weerszijden van het dorp zijn twee enorme gaten in de dijken geslagen. Een in de Kildijk en een in de Buitendijk. De Korte Dijk wordt over een afstand van tachtig meter gespleten. Een diepe brede bres ontstaat waardoor snelstromend vloedwater zich een weg baant naar de binnendijkse polders. In de verte schreeuwen mannen: “Eruit. Het water komt er aan.” Een muur van water stort zich over het westelijke deel van het Land van Heusden en Altena. Vlak achter die doorbraken wordt alles weggespoeld, huizen, schuurtjes en voertuigen. Veel huizen worden min of meer zwaar beschadigd door het geweld van het water samen met de storm. Muren storten geheel of gedeeltelijk in, ramen en deuren worden vernield.

Bij Bakkerskil stroomt het water met veel geweld de polder binnen waardoor Nieuwendijk onder water loopt. In het zuiden van de polder in de buitendijk nabij Peerenboom worden acht gaten geslagen. In de binnendijk is een gat van zeker 150m ontstaan.

Veel bewoners van de Nieuwendijkse uitbreiding worden gealarmeerd door de aanrollende vloedgolf die door het grote gat aan de Kildijk binnenstroomt.

Er zijn mensen die kans zien om met wat haastig bijeengeraapte spullen naar de dijk te vluchten. Velen halen het niet met droge voeten. Het water nadert snel en sommigen lopen tot kniehoogte door het steeds maar hoger komende water. Het is een bange tocht.

Anderen blijven bij hun woningen totdat ook daar het water naar binnenstroomt. De meeste mensen begrijpen nu dat het menens is en proberen hun kostbaarste spullen naar de zolder te brengen. De WC beneden wordt “afgestempeld” zodat rioolwater niet in het huis kan stromen. Daarna worden kolen en aardappels in manden omhoog gesjouwd. Als het op de zolder ook niet droog blijft kruipen ze door een dakraam het dak op om daar zittend op de nok hulp af te wachten. Een enkeling hangt een noodvlag uit het bovenraam.

 

 

Het landschap vanaf de Oude Zeedijk, de Dussendijk, de Nieuwe Steeg en de Korn tot aan Almkerk toe, verandert in korte tijd in een kolkende zee met boerderijen en huizen als ware het eilanden in het water. Door bressen aan beide zijden van de Korte Dijk, raken de bewoners van de tussenliggende huizen geïsoleerd.

Woningen die aan de Biesboschkant van de waterkering staan (langs de Kildijk, Kerkweg en de Buitendijk) hebben de eerste stoot van het aanstormende vloedwater opgevangen. De hoog op een talud gebouwde huizen hebben minder waterschade opgelopen en blijven grotendeels droog. De bewoners daarvan openen gastvrij hun deuren voor de buren die het minder getroffen hebben.

Het Land van Heusden en Altena is niet ontkomen aan een kolkende watermassa. De polder waar honderden jaren lang Heijstek-naamgenoten een plek vonden om te wonen en te werken, lijdt ernstig onder de verwoestende werking van het water.

Aan het einde van de middag worden de eerste getroffenen uit hun benarde situatie bevrijd. Met “reddingsboten”, in feite zijn het roeiboten met sterke mannen aan boord die met veel krachtsinspanning wonderbaarlijk werk verrichten, worden bewoners uit hun huis of van een dak gehaald om ze aan het einde van de Nieuwendijk weer aan land te zetten. Huis en haard hebben zij achter zich moeten laten.

 

Foto ANP Historisch Archief, foto C. Zeylemaker

 

Een persoonlijke herinnering

Hans Heijstek kan zich de bewuste ochtend nog goed herinneren.

“Ons dijkhuis stond aan de goede kant van de dijk. De overkant grenst aan de Biesbosch.

In de loop van de avond moest ik naar bed. Het was koud en in bed hoorde ik nog het gehuil van de wind. Het leek wel of het huis van bordpapier was, alles rammelde. Toch maakte ik me niet echt zorgen. Geluid van buiten hoort erbij op het platteland.

Op zondagochtend stond ik op de slaapkamer van pa en ma en keek uit het raam. In de verte hoorden wij een onrustbarend rommelend geluid en zagen wij vanuit de Buitendijk een vloedgolf aankomen van ongeveer een meter hoog. De Buitendijk was toen net doorgebroken. De anders zo rustige boezem die door het landschap loopt verandert in korte tijd in een kolkende waterloop. En wat later kwamen de eerste roeibootjes met mensen onze kant op. In onze schuur stond ongeveer een meter water, in de keuken 30 cm en in de kamer niets.

Tot op zekere hoogte konden wij van geluk spreken. Veel huizen in de polder stonden rondom in het water. In andere woningen en boerderijen op hoger gelegen gronden kwam het water niet binnen maar die kwamen wel geïsoleerd te staan. Met name de huizen in de richting van de Gereformeerde kerk.”

 

Watersnoodramp

In veel gebieden is de elektriciteit uitgevallen. Men weet nauwelijks wat er buiten het eigen gezichtsveld gebeurt. Pas dagen later dringt elders in het land het besef door wat er op de bewuste zaterdagavond en in de uren en dagen daarna in zuidwest Nederland plaats heeft gevonden. Een watersnoodramp die zijn weerga niet kent in grote delen van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Holland.

 

Wordt vervolgd

Bronnen

  • Persoonlijke herinneringen Hans Heijstek
  • Herdenkingsbundel Watersnoodramp 1953 (Historische reeks Land van Heusden en Altena)
  • ISgeschiedenis.nl
  • Historiek.net
  • Wikipedia.org
  • Delpher.nl

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen